Muri iki gihe, ibiganiro bigaruka ku rushako bikomeje kwiyongera mu Rwanda. By’umwihariko, urubyiruko rwinshi rugaragaza impungenge ku bijyanye no gushinga ingo. Bamwe bavuga ko batiteguye gushaka, mu gihe abandi bavuga ko batabitekereza na gato.
Junior Giti, wamamaye mu gusobanura filime no mu myidagaduro yo mu Rwanda, asanga ubukene n’ubwoba bwa gatanya biri mu bituma bamwe mu rubyiruko batinya gukora ubukwe. Nyamara, avuga ko abantu badakwiye kwibanda gusa ku ngo zisenyuka, ahubwo bakareba n’izikomeje kubaka ubuzima bwiza.
Ubukene n’ubwoba bwa gatanya
Mu kiganiro yagiranye na ISIMBI TV, Junior Giti yavuze ko hari urubyiruko rukunze kuvuga ko rutazigera rushinga urugo. Icyakora, asanga ikibazo nyamukuru atari uko badashaka kubikora.
Yagize ati: “Ko birirwa bavuga ko nta bukwe bazakora kandi ugasanga nta n’imanzi ibarimo? Kuba nta bukwe bazakora babiterwa n’ubukene bw’umufuka, ubw’umutima cyangwa ubwoba kubera ko birirwa bavuga ngo ntibashaka kandi hanze aha huzuye za gatanya utabara.”
Yasobanuye ko abantu benshi baba bafite icyifuzo cyo kubaka urugo. Ariko kandi, ibibazo by’ubukungu bituma bamwe batinya gufata icyo cyemezo. Byongeye kandi, amakuru menshi yerekeye gatanya atuma bamwe babura icyizere cyo kubaka umuryango urambye.
Kureba abasenye gusa si byo bisubizo
Ku rundi ruhande, Junior Giti yavuze ko abantu benshi bibanda ku mibare ya gatanya gusa. Kubera iyo mpamvu, bakirengagiza umubare munini w’abashakanye bakomeje kubana neza.
Ati: “Iyo bumvise ngo abarenga ibihumbi bine barasenye noneho byakubitiraho na bwa bwoba afite akumva arasaze agahita yumva neza neza gatanya zaciye ibintu ntazanashinga urugo, ntabare ko hari abarenga mirongo inani ku ijana basigaye bubatse izikomeye.”
Asanga urubyiruko rukwiye kureba impande zombi. Nubwo hari ingo zisenyuka, hari n’izindi nyinshi zikomeza gutera imbere no kubana mu mahoro.
Icyo imibare igaragaza
Byongeye kandi, imibare ya NISR yatangajwe muri Mata 2026 igaragaza ko mu mwaka wa 2025 habaruwe gatanya 4,479. Muri zo, 2,629 zemejwe n’inkiko.
Umujyi wa Kigali ni wo wari ufite umubare munini wa gatanya zingana na 1,119. Wakurikiwe n’Intara y’Iburasirazuba ifite 1,011. Naho Intara y’Amajyaruguru yo yari ifite 529.
Iyo mibare kandi igaragaza ko abarenga 41% by’abatandukanye bari bamaze munsi y’imyaka 10 babana.
Impuguke zisaba urubyiruko kwitegura neza
Nubwo iyi mibare ishobora gutera impungenge, impuguke zisaba urubyiruko kudatakaza icyizere ku rushako. Ahubwo, zirushishikariza kwitegura neza mbere yo gushyingirwa.
Mu kiganiro yagiranye na RBA ku wa 4 Gicurasi 2026, Senateri Dr. Valentine Uwamaliya yasabye urubyiruko gufata umwanya uhagije wo gutekereza kucyo bashaka gukora na mbere yo gufata icyemezo cyo gushaka.
Yagize ati: “Inama nagira urubyiruko ni uko rukwiriye gufata umwanya uhagije, rugatekereza neza, kandi rukumvikana ku ngingo zikomeye z’ubuzima n’uwo rugiye gushyingiranwa. Akenshi twumva urubyiruko rushyiraho amatariki y’ubukwe batarigeze babiganiraho mbere, batiteguye, kandi bataramenya n’aho batangirira.”
Amaherezo, ibibazo by’ubukungu n’ubwiyongere bwa gatanya bikomeje kugira uruhare ku myumvire y’urubyiruko ku rushako. Nyamara, abasesenguzi bagaragaza ko kubaka urugo bikomeza kuba icyifuzo cya benshi. Bityo, urubyiruko rusabwa kwitegura neza, kubaka ubushobozi bwarwo no gufata ibyemezo rushingiye ku makuru yuzuye aho gushingira gusa ku nkuru za gatanya.